ЭҲТИЁТ БЎЛИНГ: БУ ХАСТАЛИКНИНГ ОҚИБАТИ ОҒИР

12:16, 03.12.2018
ЭҲТИЁТ БЎЛИНГ:  БУ ХАСТАЛИКНИНГ ОҚИБАТИ ОҒИР

ОИВ инфекцияси – клиник белгиларсиз вирус ташиб юрувчиликдан иммун тизимининг оғир зарарланишигача олиб борадиган, узоқ давом этувчи сурункали юқумли касаллик.


 Орттирилган иммун танқислиги синдроми (ОИТС) иккиламчи иммунитет танқислиги натижасида оппортунистик инфекциялар, хавфли ўсмалар ривожланиб, асаб тизимини издан чиқарувчи ОИВ инфекциясининг сўнгги босқичидир.

Инфекция манбаи ОИВ вирус ташувчи одам ҳисобланиб, ҳеч бир касаллик белгилари намоён бўлмаса ҳам, 3 ойдан 10 йилгача ва ундан ортиқ вақт ўзи билмаган ҳолда бошқаларга юқтириши мумкин.

ОИВ қон, шаҳват суюқлиги, қин суюқлиги, она сути каби биологик суюқлик­ларда юқори концентрацияда учрайди:

Қолган биологик субстратларда ОИВ юқиши учун етарли бўлмаган концентрацияда бўлади. Шу сабабли сўлак, тер, бурундан оқадиган суюқлик, балғам, кўз ёши, пешоб, нажас ва қусуқ моддалари (таркибида қон бўлмаса) эпидемиологик хавфли ҳисобланмайди. Бироқ ушбу суюқликларга кўзга кўринарли даражада қон аралашган бўлса, улар потенциал хавфли ҳисобланади.

 

ЮҚиш йЎли

Ҳозирги вақтда ОИВнинг уч хил йўл билан юқиши тасдиқланган: жинсий алоқа йўли билан дунёда 35 фоизга яқин инфекция юққани исботланган.

Маълумотларга қараганда, ғайритабиий (масалан, бесоқолбозлик) жинсий алоқада инфекциянинг юқиш хавфи ўн баробарга ортади. Натижада касалликка чалиниб даволанмаган, айниқса, турли яралар ёки ажратмаларни юзага келтирадиган касалликлари мавжуд инсонларда ОИВ инфекциясини юқтириш хавфи ўртача 6 – 10 марта юқори бўлиши мумкин. Парентерал йўл – шиллиқ қават ва терининг жароҳатланиши орқали юқади (қон ва бошқа суюқликлар орқали). ОИВ мавжуд бўлган қон ва унинг компонентларини қуйганда, аъзо, тўқималар трансплантациясида, экстракорпорал уруғлантириш ўтказилганда, бир марта ишлатиладиган тиббий асбоб-анжомлар қайта ишлатилганда, стерилланмаган тиббиёт анжомларидан фойдаланилганда, шунингдек, гиёҳванд моддани инъекция йўли билан қабул қилиш ҳамда бошқа шахс ишлатган воситалардан фойдаланганда юқиши мумкин.

Маиший ҳаётда ишлатиладиган қон қолдиқлари билан ифлосланган шахсий гигиена асбоблари (тиш чўткаси, соқол олиш мосламалари, тери қопламасининг бутунлигига зарар етказадиган ўткир ва кесувчи асбоблар) орқали ҳам ОИВ вирусининг юқиши истисно қилинмайди. Вертикал йўл – ОИВ инфекция­ли онадан ҳомилага ҳомиладорлик даврида (перинатал), туғиш пайтида (интранатал) ва эмизишда (постанатал) юқади. Айниқса, боланинг ОИВ инфекцияси билан зарарланиш хавфи туғруқ вақтида (60 фоизни ташкил этади) жуда юқори бўлади.

ОИВ қуйидаги ҳолларда юқмайди: гаплашганда, қўл бериб кўришишда, ҳаво-томчи йўл орқали, ҳашаротлар чаққанида, бассейн ва бошқа сув ҳавзаларида чўмилишда, овқат орқали, умумий идиш-товоқдан фойдаланишда, ўпишганда, жамоат транспортида.

 

ОИВ билан зарарланишнинг

белгилари

ОИВ билан зарарланган шахсда ташқи кўринишдан касаллиги сезилмайди, инсон ўзини соғлом ҳис этади, касаллик белгилари намоён бўлмайди. Касалликнинг яширин даври 3–6 ойдан 10 йил ва ундан ҳам кўпроқ давом этиши мумкин.

ОИВ билан зарарланишнинг қуйидаги белгилари мавжуд:

– тери ва шиллиқ қаватларнинг енгил зарарланиши (дерматит, қичишувчи дерматоз, тирноқларнинг замбуруғли зарарланиши, рецидивланган афтоз стоматит, ангуляр хейлит);

– 10 фоиздан ортиқ тана вазнини йўқотиш;

– 1 ойдан ортиқ номаълум этиологияли чўзилувчи диарея ҳамда 1 ойдан ортиқ номаълум этиолигияли қайталанувчи тана вазнининг кўтарилиши;

– «оғиз бўшлиғининг тил кандидози ва сочли лейкоплакияси;

– охирги йилларда қўшилувчи ўпка сили оғир бактериал инфекциялар (пневмония, йирингли миозит).

Тиббий Ёрдам кЎрсатиш тартиби

ОИВ билан контактдан сўнг кўрсатиладиган биринчи тиббий ёрдам – зудлик билан амалга оширилиши керак бўлган ҳаракатлардир. Улардан мақсад – зарарланган биологик суюқликлар ва тўқималар билан контакт вақтини қисқартириш, зарарланиш хавфини камайтириб, контактда бўлган жойга тўғри ишлов бериш.

Қон кетганда биринчи тиббий ёрдам кўрсатувчи кишилар ҳимоя қўлқопларини кийиши керак. Агар тери ёки шиллиқ қават жароҳати бўлса, шифокордан маслаҳат сўраш лозим. Хизматни ўташ вақтида жароҳат олсангиз, шу заҳотиёқ сув ўтказмайдиган боғлам қўйиш зарур.

Игна ёки бошқа ўткир асбоб билан жароҳатланганда, шу заҳоти жароҳат ўрнини совун билан ювинг, қоннинг жароҳатланган жойдан бемалол оқиб чиқиши учун жароҳат юзасини водопровод суви остида ушлаб туринг. Бир неча дақиқа ёки қон кетиши тўхтамагунича сув бўлмаган ҳолатда, дезинфекцияловчи гел ёки қўл ювиш учун махсус эритмада ишлов беринг.

Кучли таъсир этувчи воситалар: спирт, оқартирувчи воситалар ва йод ишлатиш мумкин эмас. Чунки улар жароҳатни оғирлаштириши мумкин. Шунингдек, жароҳат ўрнини сиқиш ёки ишқалаш, шикастланган қисм ўрнида қолган қонини сўриб олиш ҳам мумкин эмас.

Қон ёки бошқа биологик суюқликлар сачраб кетганда ҳаракатлар кетма-кетлигига амал қилинг ва жароҳатланмаган қисмни зудлик билан ювиб ташланг. Бундан ташқари, кўзга сачраганда тезда кўзларни тоза сув ёки физиологик эритма билан ювинг. Бошни орқага ташлаб ўтиринг ва ҳамкасбингиздан кўзингизга сув ёки физиологик эритмани эҳтиёткорлик билан қуйишини сўранг, сув ва эритма қовоқ остига ҳам оқиб тушиши учун уларни вақти-вақти билан тортиб туринг.

Агар ювиш вақтида кўзда контакт линзалар бўлса, уларни олиб ташламанг. Чунки улар ҳимоя тўсиғини ҳосил қилади. Кўзлар ювиб бўлингандан кейин контакт линзаларини ечиб, одатдагидай ишлов беринг, шундан сўнг улар қайта фойдаланиш учун яроқлидир. Кўзларни совун ёки дезинфекцияловчи эритмалар билан ювиш мумкин эмас.

Оғизга сачраганда тоза сув ёки физиологик эритма билан бир неча марта чайинг.

Нодира АҲМЕДОВА,

Тошкент шаҳар ИИББ тиббиёт бўлими Санитария-эпидемиология назорати маркази эпидемиолог-шифокори.

Ўхшаш мақолалар

Ҳаммасино кўриш►

71

Сонларни танлаш

08 декабр, Шанба  
71 70 69 68 67 66 65
64 63 62 61 60 59 58
57 56 55 54 53 52 51
50 49 48 47 46 44 43
42 41 40 39 38 37 36
35 34 33 32 31 30 29
28 27 26 25 24 23 22
21 20 19 18 17 16 15
14 13 12 11 10 9 8
7 6 5 4 3 2 1

Ҳаммасини кўриш ►

Хабарлар

БОШ ҚОМУСИМИЗ – ФАРОВОН ҲАЁТИМИЗ АСОСИ

Тошкент вилояти ИИБда Конституциямиз қабул қилинган кун муносабати билан тадбир бўлиб ўтди.



Ҳаммасини кўриш ►

Кўп ўқилганлар

  • ТУТҚАНОҚ  ХУРУЖИДА  БИРИНЧИ  ЁРДАМ


    Эпилепсия (тутқаноқ ёки қуёнчиқ)  бош миянинг сурункали касаллиги бўлиб, у тутқаноқ, тиришиш хуружлари билан кечади. 

    ✔ 6    🕔 11:36, 10.12.2018
  • АНОР ҲАҚИДА НИМАЛАРНИ БИЛАСИЗ?


    Анор энг мазали мевалардан бири ҳисобланади. Табиатда унинг ўндан ортиқ тури учрайди. Улар бир-биридан ранги, таъмига кўра фарқланади. Анорнинг ҳар қандай турида соғлиғимиз учун фойдали витамин ва минераллар мавжуд.


    ✔ 2    🕔 11:35, 10.12.2018
  • САЛОМАТЛИК – ТУМАН БОЙЛИК


    Ҳаракатлар стратегиясига мувофиқ, ички ишлар органларида амалга оширилаётган ислоҳотлар доирасида ИИВ ЖИЭББ тизимидаги муассасалар тиббиёт бўлимларининг айримлари бугунги кун талаблари асосида қайта қурилди. Баъзилари капитал таъмирланиб, тўлиқ реконструкция қилинди. Барчаси замонавий русумдаги тиббий асбоб-ускуналар билан жиҳозланди, зарур дори-дармон воситалари билан тўлиқ таъминланди.


    ✔ 3    🕔 11:21, 10.12.2018
  • БОЛА ПАРВАРИШИДА  ОНА СУТИНИНГ АҲАМИЯТИ


    Фарзандларимиз умримиз давомчилари ва ҳаётимиз шамчироғидир. Буюк бобомиз, тиб илмининг султони Ибн Сино она сутини қуёшга қиёслаган.

    ✔ 3    🕔 11:09, 10.12.2018
  • ҚИЗАМИҚ ҲАҚИДА НИМАЛАРНИ БИЛАСИЗ?


    Қизамиқ ўткир юқумли касаллик экани қадимдан маълум. Болалар ўртасидаги юқумли касалликлар ичида у дастлабки ўринда туради ва бир ёшгача бўлган чақалоқлар учун хавфли бўлиб, ҳозирги кунда республикамизда жуда кам учрайди.

    ✔ 2    🕔 11:08, 10.12.2018
  • МИЯГА ЗАРУР ОЗУҚА


    Бош мия – инсоннинг энг муҳим аъзоси. У организм­нинг барча тизимлари тўғри ишлашига жавобгар. Бош мия бир тартибда, узилишларсиз ишлаши учун қуйидаги маҳсулотларни мунтазам равишда истеъмол қилиш мақсадга мувофиқ.


    ✔ 33    🕔 12:16, 03.12.2018
Ҳаммасини кўриш ►
;