САЛОМАТЛИККА САЛБИЙ ТАЪСИРЛАР
Смартфонлардан меъёридан ортиқ фойдаланиш, энг аввало, жисмоний саломатликнинг сезиларли даражада пасайишига олиб келади.
Кўз ва умуртқа касалликлари: Экранга узоқ вақт давомида яқиндан тикилиш кўз мушакларининг толиқиши, қуруқлашиши ва миопия (яқинни кўра олмаслик) ривожланишига сабаб бўлади. Шунингдек, телефонга эгилиб қараш умуртқа поғонасига ортиқча босим тушириб, сколиоз ҳамда бўйин соҳасида сурункали оғриқларни келтириб чиқаради.
Уйқу ва фаолликнинг бузилиши: Экрандан таралувчи кўк нур мелатонин гормони ишлаб чиқарилишини чеклайди. Кечқурун смартфондан фойдаланиш уйқу сифатини бузиб, боланинг эртаси куни чарчоқ ва диққацизликдан азият чекишига олиб келади.
Камҳаракатлик: Виртуал ўйинлар ва ижтимоий тармоқлар болаларни жисмоний фаоллик, спорт ҳамда очиқ ҳаводаги ҳаракатлардан узоқлаштиради. Бу эса семизлик ва юрак-қон томир тизими хасталиклари хавфини орттиради.
РУҲИЙ ВА ЭМОЦИОНАЛ ҲОЛАТ
Смартфонлар боланинг танаси билан бирга, унинг нозик руҳиятини ҳам «ишғол» қилади.
«Клип тафаккур»: Маълумотни тез-тез ўзгарувчи қисқа фрагментлар орқали қабул қилиш кўникмаси шаклланади. Натижада болаларда узоқ вақт давомида бир жойга диққат қаратиш, китоб ўқиш ва мушоҳада юритиш қобилияти сусаяди.
Ўз-ўзини баҳолашнинг пасайиши: «Лайк» ва обуначилар сонига боғланиб қолиш ўсмирларда хавотир ва депрессияни кучайтиради. Ижтимоий тармоқларда бошқаларнинг сохта муваффақиятли ҳаётини кузатиш уларда номуносиблик ҳиссини пайдо қилади.
Кибербуллинг: Интернетда таҳқирлаш, пўписа ва ёлғон хабарларга дуч келиш бола руҳиятига оғир зарба беради. Болалар бу ҳақда ота-оналарига айтишга тортингани ёки қўрққани сабабли вазият янада мураккаблашади.
ИЖТИМОИЙЛАШУВ ВА ТАРБИЯДАГИ МУАММОЛАР
Мулоқотнинг сусайиши: Технологиялар масофаларни яқинлаштирса-да, реал муносабатларни сусайтиради. Оила даврасида ёки дўстлар даврасида ҳар ким ўз телефонига «шўнғиши» оқибатида болаларда юзма-юз мулоқот кўникмалари ва эмпатия (бошқалар ҳис-туйғуларини тушуниш) даражаси пасаяди.
Назорациз контент: Назорациз қолган бола зўравонлик ёки шаҳвоний мазмундаги видеолар ва нотўғри қадриятларни тарғиб қилувчи контентлар таъсирига тушиб қолиши мумкин.
Рақамли қарамлик: Смартфонга бўлган кучли боғлиқлик худди гиёҳвандлик каби миянинг «мукофотлаш тизими»га салбий таъсир кўрсатади. Бола телефонсиз қолганда асабий ва агрессив бўлиб қолади, ўқишдан чалғийди.
ХУЛОСА
Смартфон – бу шунчаки восита. Унинг ёш авлодга таъсири (ижобий ёки салбий бўлиши) фойдаланиш маданиятига боғлиқ. Технологияларни бутунлай тақиқлаш эса ечим эмас, аммо ота-оналар боланинг рақамли оламига оқилона чегара қўйиши, улар билан сифатли вақт ўтказиши ва реал ҳаётнинг афзалликларига қизиқтириши шарт. Зотан, смартфон боланинг қўлида «хўжайин» эмас, балки ақлли ёрдамчига айланиши керак.
Феруз ЙЎЛДОШОВ,
ўз мухбиримиз.