Бозор иқтисодиёти қонунларига асосланган барча мамлакатларда коррупсияга қарши курашиш соҳасидаги замонавий бошқарув усулларига мувофиқ, самарали фаолият юритишни таъминловчи энг муҳим профилактик воситалардан бири ўз таркибида коррупсияга қарши “комплаенс назорат” тизимини жорий этиш ҳисобланади.
“Комплаенс”, ”комплаенс-назорат” тушунчалари – розилик, мувофиқлик ва аниқ белгиланган қоида, стандарт ҳамда кўрсатмаларга мувофиқ фаолият юритиш деган маъноларни англатади. Республикамизда “комплаенс-назорат” тизимининг бир нечта шакллари мавжуд бўлиб, улар: тиббиёт, давлат фуқаролик хизмати, банк, божхона соҳаларида, жиноий даромадларни легаллаштириш, монополияга қарши курашиш, коррупсияга қарши курашиш каби йўналишларда жорий этиладиган “комплаенс назорат” ҳисобланади.
Коррупсияга қарши “комплаенс-назорат” тизими давлат органлари ва хўжалик юритувчи субектлар, банклар ва хусусий сектор фаолиятини коррупсияга қарши курашиш соҳасидаги халқаро стандартлар, қонун ва бошқа меъёрий-ҳуқуқий ҳужжатларга мувофиқ ташкил этилишини таъминловчи, коррупсия хавф хатарлари ва манфаатлар тўқнашувини ўз вақтида аниқлаш ҳамда уларга чек қўйиш, қонун бузилиши ва коррупсияга оид ҳуқуқбузарликлар ҳақида хабар бериш каби қатор профилактик чораларни ўзида мужассам этган самарали тизимдир.
Сўнгги йилларда мамлакатимизда коррупсияга қарши курашиш, унинг олдини олиш, давлат ва жамиятнинг барча соҳаларида коррупсиявий омилларга чек қўйишга қаратилган кенг кўламли ислоҳотлар олиб бориляпти. Коррупсияга қарши курашиш Агентлиги ташкил этилиб, унга барча давлат ва хўжалик бошқаруви органлари, устав капиталида давлат улуши бўлган корхоналар, шу жумладан банкларда коррупсияга қарши ички идоравий назорат тизимини босқичма-босқич жорий этиш вазифаси юклатилганлиги жуда қувонарли иш бўлди.
Коррупсияга қарши “комплаенс-назорат” тизимини жорий этишнинг дастлабки босқичи тажриба тариқасида 30 га яқин вазирлик ва идораларда, кейинчалик барча давлат органлари ва ташкилотлари, шу жумладан вилоят ҳокимликларида коррупсияга қарши ички назорат тузилмалари фаолияти йўлга қўйилди.
Давлатими раҳбари томонидан кўплаб қарор, фармонлар, айнан ўша хавфли иллатга қарши бевосита курашадиган бутун бошли Агентлик ташкил этилгани билан мамлакатимизда содир этилаётган коррупсиявий қилмишларнинг, жиноий ҳаракатларнинг камайишига эришилдими деган ҳақли савол туғилади, албатта. Мазкур йўналишда қабул қилинган қонун, қарор ва фармонлар айнан коррупсияга қарши курашга тааллуқли бўлган норматив-ҳуқуқий ҳужжатлар ўзининг самарасини берди. Президентимиз ташаббуси билан Коррупсияга қарши курашиш Агентлиги қисқа муддатда кўзга кўринарли тадбирларни амалга оширди. Аксарият соҳаларда коррупсиянинг олди олинди. Лекин, минг афсуски, порахўрлик ҳали тўлиқ бартараф этилгани йўқ.
Хулоса қилиб айтадиган бўлсак, ҳаммамиз Президентимизнинг атрофида жипслашиб, у кишига елкадош, камарбаста бўлиб коррупсияга қарши бир тану-бир жон бўлиб курашсаккина, ўйлаган мақсадимизга эришамиз. Коррупсия деган балони таг-томири билан қўпориб ташлаймиз. Ана шундагина халқимиз биздан рози бўлади.
Акмал ИНАНБАБАЕВ,
Ҳ.М. Абдуллаев номидаги
Геология ва геофизика институти
бош ҳуқуқий маслаҳатчиси.