Organizmniң tүrli keselliklerge qarsi gүresiӯshi qalqani-immunitet bekkem boliӯinda ayriqsha orin iyeleytugʻin zatlardan biri rux (tsink) elementi yesaplanadi. Immun sistemasi kөbinese әyne usi mineralgʻa mүtәj. Sebebi, kesellik kүsheyiӯiniң aldin aliӯ ushin virustiң raӯajlaniӯ protsessin өz ӯaqtinda toqtatiӯ zәrүr bolip, bul ӯaziypa tsinkke jүklenedi.
Tsink elementi denemizde virus hәm bakteriyalardi bayqap, organizmniң hүjimge ushiragʻani haqqinda xabar beriӯshi limfotsitlerdi nabit boliӯdan saqlaydi. Uglevodlar, maylar, beloklar hәm nukleyn kislotalariniң sintezi hәm tarqaliӯi da tikkeley ogʻan baylanisli. Tsink kөplegen zat almasiӯinda qatnasip, denedegi barliq kletkalardiң normal isleӯin tәmiyinleydi.
Ol organizm tәrepinen kaltsiy hәm fosfor өzlestiriliӯine jәrdem beredi, sonday-aq, kollagen talshiqlar sintezin kүsheytedi. Bul өz nәӯbetinde teri halatin jaqsilap, onin elastik boliӯin arttiradi. Tsink interferon-mugʻdarin kөbeytedi. Interferonlar virus, bakteriya hәm basqa mikroorganizmlerge qarsi organizmdi qorgʻaӯgʻa birinshilerden bolip tayarlanatugʻin belok yesaplanadi. Oniң jetispeӯshiligi aqibetinde virus denege biymәlel kiriӯi hәm kletkalardi ziyanlaӯi mүmkin.
Tsink jetispeӯshiligi timus atrofiyasi (qәbilettiң pәseyiӯine) alip keledi hәm bul pүtkil immun sistemasi jumisiniң isten shigʻiӯina sebep boladi. Bul element jetispeӯshiligi yeң әӯele seziӯ qәbiletleri-kөriӯ, iyis hәm dәm seziӯ belgileriniң buziliӯina alip keledi. Aqibetinde bolsa ishtey jogʻaladi, aӯqat siңiriӯ qiyinlasadi, sonday-aq, hәlsizlik, sharshaӯ, tүskin keypiyat, sүyeklerdiң mort boliӯi, tirnaqlarda aq daq payda boliӯi, shash tүsiӯi kibi halatlar gүzetiledi.
Bul mineral organizmge, tiykarinan aziq-aӯqat өnimleri arqali qabil yetiledi. Sonliqtan quraminda tsink elementi kөp bolgʻan, atap aytqanda kishmish, qaq yerik, jangʻaq, kepekli nan, noqat, badam hәm yerik dәnesi, tut miyӯesi, kartoshka, pomidor, gөsh hәm sүt өnimlerin kүndelikli aӯqatlaniӯ dizimine kirgiziӯ maqsetke muӯapiq boladi.
MIҢ DӘRTKE DAӮA
Yerte dәӯirden xalq arasinda keң qollanilip kelingen hәm insan salamatligʻi ushin paydali өnim sipatinda tәn alingʻan quyriq mayi quraminda A, V, D, YE, K vitaminleri, kaliy, magniy, mis, tsink, fosfor hәm basqa minerallar bor. Kөplegen paydali tәreplerge iye bolgʻan bunday kөrinistegi may kөzler ushin jүdә paydali. Ol miy jumisin jaqsilaydi, qandagʻi qant mugʻdarin normallastiradi, qan aylaniӯin jaqsilaydi, immunitetti asiradi, qartayiӯ protsessin pәseytedi, hәtteki radiatsiyadan qorgʻaydi.
Bul өnim zat almasiӯi, nerv hәm jүrek-qan tamir sistemalari, teri halati ushin zәrүr bolgʻan paydali kislotalargʻa bay. Basqa maylargʻa qaragʻanda xolestrin mugʻdari kem bolgʻan quyriq mayi organizm tәrepinen tez siңiriledi hәm өzlestiriledi. Oni paydalaniӯ buӯin kesellikleriniң aldin aliӯgʻa, respirator keselliklerin daӯalaӯgʻa jәrdem beredi. Bul kөrinistegi өnim denemizdi ziyanli virus hәm bakteriyalardan qorgʻaydi, nerv sistemasina unamli tәsir kөrsetedi, shash hәm tirnaqlar halatin jaqsilaydi, juqpali keselliklerden keyin organizmniң qayta tikleniӯi hәm bekkemleniӯine үles qosadi.
Biraq unamli nәtiyjelerdi tek gʻana gөnermegen hәm sipatli quyriq mayi beretugʻinin umitpaӯimiz kerek. Hәr qanday өnim kibi oniң da paydalaniӯin normadan asirmagʻan maqul. Bolmasa denemizge payda ornina ziyan keltirip qoyiӯimiz mүmkin. Sozilmali kesellikler menen aӯirgʻan, өt qaltasi, baӯiri, asqazani aӯiratugʻin, sonday-aq, artiqsha dene salmagʻina iye adamlar, qoydiң mayin shipaker hәm qәnigeler menen mәslәhәtlesken halda qabil yetkeni maqul.
Gulchehra AZIMOVA
tayarladi.
Aӯdarmalagʻan Azamat PIRNIYAZOV.