Bүgingi globallasiӯ dәӯirinde hәr bir mәmlekettiң tәbiygʻiy hәm ekonomikaliq imkaniyatlari menen bir qatarda insan faktori, sol yesapta, jas әӯladti tәrbiyalaӯ, jeterli shәrt-sharayatlar jaratiӯ, olardiң intellektual qәbiletinen nәtiyjeli paydalaniӯ әhmiyetli. Sebebi, mәmleket hәm jәmiyet basqariӯinda, biznesti raӯajlandiriӯda, uliӯma algʻanda, barliq taraӯlardi raӯajlandiriӯda qәbiletli jaslardiң ayriqsha orni bar. Olar jәmiyet ushin «jaңa qan» ӯaziypasin atqaradi. Jaңadan-jaңa baslama, ideyalardi algʻa sүriӯ, zamanagөy is jүrgiziӯ usillarin yengiziӯde әyne usi qatlamniң kөz-qarasi, hәreketleri ayriqsha әhmiyetke iye.
Hәzirde mәmleketimiz xalqiniң yariminan kөbin jaslar quraydi. Әyne dәӯirde ruӯxiy-agʻartiӯshiliq jumislarin jedellestiriӯ, tәlim-tәrbiya taraӯin reformalaӯ, jaslarimizdiң zamanagөy bilimlerdi puxta iyelegen joqari aqil-zәkaӯat iyesi yetip өsiriӯ mәmleketimizdiң basli ӯaziypalarinan biri yesaplanadi. Biraq, xalqimizdiң өzine tәn hәm mas bolgʻan milliy qәdiriyatlarina tiykarlangʻan tәrbiya boyinsha әzeliy үrp-әdetlerine, әsirese, jaslar tәrbiyasina «gʻalabaliq mәdeniyat», mentalitetimizge jat ideya hәm qaraslar saya salip atirgʻani hesh birimizge sir yemes. Bul protsesste tәrbiya mәselesine өz ӯaqtinda qataң itibar qaratip, bul haqqinda agʻartiӯshi babamiz Abdulla Avloniydiң «Tәrbiya biz ushin ya өmir-ya өlim, ya mәdet-ya apat, ya baxit- ya pәleket mәselesidur» degen mәnili sөzlerin hasla umitpaӯimiz lazim.
Xosh, bүgin yerteңgi kүnimiz iyeleriniң әdep-ikrami, bilim hәm qәbileti, ruӯxiy dүnyasi, bir sөz benen aytqanda tәrbiyasinan keӯlimiz tolip atirma?
Tәn aliӯ kerek, bүgingi globallasiӯ barisi mentalitetimizge jaңa ideyalar, internet hәm sotsialliq tarmaqlardagʻi rәңbe-rәң keӯil ashar shou-tamashalar, oyinlar, bir sөz benen aytqanda, tүrli «өnimler» yelimizge gʻalabaliq tәrizde kirip kelip atirgʻani bar gәp. Bunda jәne bir ashiq hәm ashshi haqiyqat sonda, hәzirde kөpshilik jaslarimizdiң qoli bos bolsa dәrhal qol telefoni menen әӯere boliӯi әdettegi halgʻa aylanip qaldi. Qandaydur oyin oynaydi, qosiq yesitedi, film tamashalaydi, sotsialliq tarmaqlardagʻi tүrli magʻliӯmatlar menen tanisadi. Duris, buniң jaman tәrepi joq.
Zamanagөy xabar-kommunikatsiya texnologiyalari, әsirese internettiң raӯajlaniӯi dәrejemizdi bir neshe yesege asirdi, uzagʻimizdi jaqin yetip, jumisimizdi jeңilletti. Lekin, jaslarimizdiң uyali telefongʻa tutqin bolip baratirgʻani, internet hәm sotsialliq tarmaqlar, olardagʻi magʻliӯmatlardan aqilgʻa muӯapiq paydalaniӯi boyinsha qataң oylap kөriӯ kerek bolgʻan tәrepleri bir talay. Bul, yeң dәslep, olardiң salamatligʻina, ruӯxiy dүnyasina unamsiz tәsir kөrsetedi. Әsirese, soңgʻi ӯaqitlari internet tarmaqlarinda aldaӯ hәm gʻәrez maqsetler jolinda tarqatilip atirgʻan tүrli xabar hәm magʻliӯmatlar agʻimina jaslar aңsat kirip ketpekte. Nәtiyjede, aqti qaradan, jaqsini jamannan ajirata almastan, әllekimlerdiң qurbanina aylanbaqta.
Jaslarimizdiң ruӯxiy dүnyasin jetilistiriӯ, olarda jүris-turis әdebi, mәmile hәm kiyiniӯ mәdeniyatinda shekti saqlay biliӯ kөnlikpesin payda yetiӯ ushin milliylik hәm zamanagөylik үylesiӯin tәmiyinleӯimiz shәrt. Bul bagʻdarda unamli nәtiyjege yerisiӯ ushin tek gʻana pedagoglar, huqiq qorgʻaӯ organlari, jaslar menen birge islesiӯshi shөlkemler yemes, bәlkim, keң jәmiyetshilik birgelikte jumis alip bariӯi, atap aytqanda, tүsindiriӯ hәm үgit-nәsiyat jumislarin kүsheytiӯ lazim. Әsirese, mәhәllelerde, hәr bir shaңaraqta jәmiyetlik-ruӯxiy ortaliqti jaqsilaӯ, ata-ananiң perzent tәrbiyasina, olardiң bos ӯaqitlarin mazmunli shөlkemlestiriӯge bolgʻan itibari ham juӯapkershiligin arttiriӯ, өsip kiyatirgʻan әӯlad sanasinda hesh qanday ideyaliq bosliqqa orin qaldirmaӯgʻa ayriqsha itibar qaratiӯ kerek.
Usi orinda bүgin xaliq araliq kөlemde ilim-pәn, xabar-texnologiyalari, mәdeniyat, sport hәm basqa taraӯlarda өziniң talant hәm qәbiletin kөrsetip, joqari nәtiyjelerdi qolgʻa kirgizip kiyatirgʻan jaslarimizdi millet maqtanishi, ibrat үlgisi sipatinda teңleslerine өrnek yetip kөrsetiӯ, olargʻa hәӯes penen qaragʻan miңlagʻan kөzlerde umtilis oyatiӯ paydali sebeplerden biri boladi. Әyne globallasiӯ dәӯirinde jaslardiң ruӯxiy dүnyasi olardiң aldina qoygʻan ham qoyip atirgʻan maqsetler tәrepke qaray puxta jөnelis berilgenine baylanisli. Bunda өzlestiriӯ kөnlikpeleriniң payda boliӯi insanniң tuӯilgʻaninan shaxs sipatinda qәliplesiӯine shekem daӯam yetetugʻinligʻin inabatqa alsaq, ideologiyaliq immunitet үlken әhmiyetke iye yesaplanadi.
Sonliqtan, kөp kitap oqigʻan, өz tariyxin bilgen, milletiniң qәdiriyatlarin qәdirlegen jaslardiң tүrli xabar agʻimlari tәsirine tүsip qaliӯ itimali tөmen boladi. Sebebi, Jaңa Өzbekstanda tek gʻana bilimlendiriӯ sistemasi yemes, bәlki barliq taraӯlarda bilimli, jetik hәm zaman menen teң qәdem taslaytugʻin jas әӯladti tәrbiyalaӯday iygilikli isler negizinde әyne usinday maqsetler jәmlengen.
Gulnoza TURGʻUNBOYEVA.