Bүgin kүndelikli turmisimizdi avtotransport qurallarisiz kөz aldimizgʻa keltire almaymiz. Tәbiygʻiy tүrde, jeke avtotransport qurallari sani sezilerli dәrejede artip, avtomobiller qatnaoʻi kөbeyioʻi nәtiyjesinde jol hәreketi qagʻiydalarina әmel yetioʻ talabi artadi, aydaoʻshilar mәdeniyatin jetilistirioʻ basli oʻaziypalardan birine aylanadi.

Үyrenioʻler soni kөrsetedi, kөp jagʻdaylarda aydaoʻshilar tek gʻana piyadalar yemes, hәtte bir-birin hүrmet yetpeydi, jol hәreketi qagʻiydalarin ashiq tүrde mensinbeydi. Kөp aydaoʻshilar mashinagʻa otirioʻi menen qәoʻipsizlik belbeoʻin tagʻioʻgʻa әdetlenbegen. Olar JPX xizmetkerin kөrgen oʻaqitta gʻana, mәjbүriyat jүzesinen belbeoʻdi tagʻip, «tinish gʻana» өtip algʻannan keyin jәne sheship qoyadi. 

Өzbekstangʻa birinshi ret kelgen turistler «Jollariңizda bunshelli shaoʻqim kөp?» dep hayran qaladi. Sebebi, aydaoʻshilar bolar-bolmasqa signal bere beredi. Sebebi, olardiң kөpshiliginde aydaoʻshiliq mәdeniyati joq, basqa hәreket qatnasioʻshilarin hүrmet yetpeydi.

Usi jildiң 9-iyul kүni mәmleketimiz basshisi basshiligʻinda jol hәreketi qәoʻipsizligin tәmiyinleoʻ, infradүzilmeni jaqsilaoʻ hәm tigʻilislardi kemeytioʻ is-ilajlariniң talqilaoʻi boyinsha өtkerilgen videoselektor jiynalisi bul bagʻdardagʻi qatar kemshiliklerdi jүzege shigʻardi.

Jiynalista atap өtilgenindey, taraoʻda sheshilioʻi kerek bolgʻan әhmiyetli oʻaziypalar kөp. Birinshi nәoʻbette jol-transport hәdiyseleri. Өtken jili 9 miң 364 usinday jagʻday jүz bergen. Olarda derlik 9 miң puqara jaraqat algʻan. Yeң ashinarlisi, 2 miң 203 adam biymezgil dүnyadan kөz jumgʻan.

–                 Hәr tөrtinshi avariyada bir adam yaki kүnine ortasha alti adam qaytis bolip atirgʻani bәrsheni qatti tәshioʻishge salioʻi kerek– dedi Prezidentimiz.

Mәlim bolgʻaninday, hәreket qәoʻipsizligi, yeң әoʻyele, jollardiң halati hәm qolayligʻina baylanisli. Kөplegen rayonlarda jol infradүzilmesi jaqsilanip, avtoavariyalar itimalligʻi kemeytilgen. Lekin, 20 aymaqta jol-transport hәdiyseleri sani joqariligʻinsha qalmaqta. Sonliqtan, jiynalista “Qәoʻipsiz jol” milliy bagʻdarlamasi baslanioʻi mәlim yetildi. Buniң ushin “Qәoʻipsiz jol hәm qәoʻipsiz piyada” respublika fondi jumisi qayta shөlkemlestirilip, hүkimet boysinioʻina өtkeriledi. Sonday-aq, hәr bir oʻәlayatta fondtiң ayiriqsha yesap beti boladi. Fond qarjilari, birinshi nәoʻbette, avariya oshaqlari bolgʻan qәoʻipli orinlardi tәrtipke salioʻgʻa bagʻdarlanadi.

Jollarda aydaoʻshiliq mәdeniyatin asirioʻda jүdә әhmiyetli mәsele. Өtken jili derlik 20 million qopal qagʻiydabuzarliqqa jol qoyilgʻan. Ayirim aydaoʻshilar ushin bul әdetke aylangʻan. Yendi bunday qopal qagʻiydabuzarlargʻa nizam kүshin kөrsetioʻ maqsetinde “Daoʻamli qagʻiydabuzarlar” bagʻdarlamasi iske tүsiriledi. Qarama-qarsi tәrepke hәreketlenioʻ, qizil shiraqta өtioʻ yaki tezlikti asirioʻ kibi qagʻiydabuzarliqlardi tәkirar islegenler ushin bir jilgʻa shekem jәriyma shegirmesi berilmeydi. Bunday huqiqbuzarliqlar bir ay ishinde 10 kөp bolsa, alti aygʻa shekem aydaoʻshiliq gүoʻaligʻinan mahrum yetiledi. Belgilengen tezlikten 2-3 yese tez jүrgenler aydaoʻshiliq huqiqinan mahrum yetioʻge shekem jazalanioʻi mүmkin.

Hәr birimiz, ya aydaoʻshi, ya jolaoʻshi yaki әpioʻayi piyada sipatinda jol hәreketi qatnasioʻshisi yesaplanamiz. Biraq, jol hәreketi menen baylanisli mashqalalargʻa derlik hәr kүni dus kelemiz. Soniң ushin piyadalar, әsirese, jaslardiң bilim hәm intizamin asirioʻ zәrүr. Әyne usi maqsette mektep hәm baqshalarda hәreket qәoʻipsizligi boyinsha bagʻdarlamalar jaңalanadi. “Jasil shiraq” jarislari qayta tiklenip, respublika jeңimpazlarina Prezident saoʻgʻasi beriledi. Jol hәreketi qagʻiydalari boyinsha video hәm animatsion kontentler jaratiladi. Yeң әhmiyetlisi, taraoʻda nәtiyjeli jәmiyetshilik qadagʻalaoʻiniң tәmiyinlenioʻi nәzerde tutilmaqta.

Soңgʻi payitta aydaoʻshilargʻa qatar jeңillikler berilmekte. Atap aytqanda, birinshi mәrtebe huqiqbuzarliq islegenlerdi jazalaoʻ yemes, yeskertioʻ jolgʻa qoyildi. Jol siziqlarin basioʻ halatlari kamera arqali fiksatsiya yetioʻ biykar yetildi. Jәmiyetlik transport ushin mөlsherlengen qatarlarda keshki payit basqa aydaoʻshilardiң da jүrioʻine ruqsat berildi. Qalalarda jollardi kүndiz oңlaoʻ qadagʻan yetildi. Barliq rayonlarda jol infradүzilmesin raoʻajlandirioʻ boyinsha өz aldina fondlar da shөlkemlestirilgen.

Yendi jollar boyinsha xaliqtiң pikirin үyrenetugʻin elektron portal iske tүsiriledi. Adamlar ol arqali qay jerge belgi, piyadalar өtioʻ orni hәm svetafor kerek yekenligi haqqinda daoʻis berioʻ mүmkin boladi. Juoʻmagʻinda portalgʻa islengen jumislardiң video hәm fotolari da qoyiladi, bul өz aldina bahalanadi.

Bul imkaniyatlardan nәtiyjeli paydalanilip, jollarda hәreketti jaqsilap, avtoavariyalardi keskin kemeytioʻge tiykar jaratiladi, degen үmittemiz.

 

 

MAGʻLIOʻMAT ORNINDA

Jol-transport hәdiyseleriniң 90 protsentten artigʻi raoʻajlanip atirgʻan mәmleketlerde jүz beredi. Dүnyada jol-transport hәdiyseleri qurbanlariniң derlik yarimi piyadalar, velosipedshiler hәm mototsiklshiler yesaplanadi. Jol-transport hәdiyseleri nәtiyjesindegi өlimshilik Afrika hәm Jaqin Shigʻis mәmleketlerinde biraz kem ushirasadi.

***

Germaniya hәm Aqshta jol-hәreketi qәoʻipsizligin tәmiyinleoʻ zәrүrligi XIX әsirdiң ortalarinan baslap-aq aniq mәlim bolgʻan. Hәreket qәoʻipsizligin tәmiyinleoʻ maqsetinde zamanagөy svetaforlar birinshi mәrtebe Angliyada ornatilgʻan.

***

Shvetsiya jol-hәreketi qәoʻipsizligi boyinsha strategiya islep shigʻioʻdiң aniq үlgilisi yesaplanadi. Mәmleket boylap milliy strategiyani әmelge asirioʻ sheңberinde jol-transport hәdiyseleri ushin juoʻapkershilik jol infradүzilmesin joybarlaoʻshilar, qurioʻshilar, transport qurallarin islep shigʻarioʻshilar, politsiya hәm jol-hәreketi qatnasioʻshilari (aydaoʻshilar, piyadalar, velosipedshiler hәm basqalar) ortasinda teңdey bөlindi. Bul әyne payitta avtoavariyalar sanin keskin kemeytioʻge xizmet yetpekte.

Bunnan tisqari, Jol hәreketi qagʻiydalarina muoʻapiq, ulioʻma paydalanioʻdagʻi jollarda velosipedshiler hәm piyadalar ushin өz aldina jol bolioʻi kerek. Ulioʻma paydalanioʻ jollarda avtomobiller velosipedshiler jolinda toqtap turioʻ hәm jүrioʻ huqiqina iye yemesligi belgilengen. Qalaberse, “tezlikti kemeytioʻ qurali” nәzerde tutilgʻan bolip, bunnan tiykargʻi maqset qәoʻipsizlik halatin kүsheytioʻden ibarat.

Ulli Britaniyada politsiya xizmetkeri qagʻiydalardi buzgʻan halda toqtap turgʻan mashina yesigin aship, oni jәriyma maydanina alip barioʻ oʻәkilligine iye.

Norvegiyada jol hәreketi qagʻiydalarin gʻalaba tүrde үgit-nәsiyatlaoʻ jaqsi jolgʻa qoyilgʻan bolip, bunda mәmleket GʻXQ lari әhmiyetli rol oynaydi. Bunnan tisqari, bul mәmlekette Milliy jol hәreketi qәoʻipsizligi forumi bar bolip, onda hәr bir үlken halat itibargʻa alinadi hәm keң tүrde analiz yetiledi.

Abror POYONOV,

өz xabarshimiz.

Aoʻdarmalagʻan Azamat PIRNIYAZOV.