Altin, gүmis, bronza hәm basqa tүrdegi resurslar millet bayligʻi yesaplanadi. Biraq, til-millettiң tәbiygʻiy qazilmalari siyaqli materialliq yemes, bәlkim ruӯxiy bayligʻi. Ol tek gʻana qatnas qurali bolip qalmastan, әyne payitta xaliqtiң mәdeniyati, үrp-әdeti, oniң turmisi tәrzi hәm tariyxi yesaplanadi. Tүrli xaliqlardiң tillerine hүrmet bolsa, өz nәӯbetinde, өzara tүsiniӯ, qatnaslargʻa imkaniyat jaratadi. Barliq tillerdi tәn aliӯ hәm hүrmet yetiӯ tinishliqtiң tiykargʻi kepili. Sol sebepten de, hәr bir xaliq өz tili saqlanip qaliӯi ushin hәreket yetedi.
Biz de өz ana tilimiz haqqinda 1989-jildan berli qaygʻirip kelemiz. Sebebi, sol jili 21-oktyabrde өzbek tiline mәmleketlik til statusi berildi. Bul gʻәrezsizlikke taslangʻan birinshi qәdemlerden biri boldi. Gʻәrezsizlikkke yeriskennen soң Bas Nizamimizda mәmleketlik tildiң statusi huqiqiy tәrepten bekkemlendi.
Өzbekstan Respublikasi Prezidenti 2019-jil 21-oktyabrde «Өzbek tiliniң mәmleket tili sipatinda abiroyi hәm mәrtebesin tүpten asiriӯ is-ilajlari haqqinda» gʻi Pәrmanin imzaladi. Sonday-aq, Prezidentimizdiң 2020-jil 20-oktyabrdegi «Mәmleketimizde өzbek tilin jәne de raӯajlandiriӯ hәm til siyasatin jetilistiriӯ is-ilajlari haqqinda» gʻi Pәrmani menen өzbek tilin 2030-jilgʻa shekem raӯajlandiriӯ konseptsiyasi tastiyiqlandi. «21-oktyabr-Өzbek tili bayrami kүni», deb belgilendi.
Soңgʻi jillarda kөplegen mәkemelik hүjjetler mәmleketlik tilge өtkerildi. 100 miңnan artiq geografiyaliq obʼekt ati mәmleket reyestrine kirgizildi. Aymaqlardagʻi 150 miңnan artiq sirtqi jaziӯlar mәmleket tili hәm reklama haqqindagʻi nizam hүjjetleri talaplarina muӯapiqlastirildi. Jaңadan payda bolip atirgʻan zamanagөy tүsiniklerge at beriӯ, sөz hәm atamalardi rәsmiy paydalaniӯgʻa kirgiziӯdi jolgʻa qoyiӯ ushin Atamalar komissiyasiniң jumisi tүpten jetilistirilip, aniq ilimiy tiykarlar islep shigʻildi.
Basshi laӯazimlargʻa talabanlardiң өzbek tili boyinsha bilim dәrejesin aniqlaӯ maqsetinde milliy test sistemasi yengizilip, qisqa ӯaqit ishinde 3 miңnan artiq talabanlardiң derlik 1 miң 500 ne mәmleket tilin biliӯ boyinsha sertifikatlar berildi.
Mәmleketlik til tiykarlarin tereң hәm hәr tәrepleme үyreniӯdi tәmiyinleӯ ushin Ministrler Kabineti janindagʻi Өzbek tilin raӯajlandiriӯ fondi tәrepnen 58 atamadagʻi tүsindirme sөzlik, aoʻdarma, sөzlik hәm qollanbalar kөp miң nusqalarda basip shigʻarildi.
Usi jil 1-yanvardan baslap uliӯma bilim beriӯ mekteplerinde milliy sertifikatqa iye bolgʻan өzbek tili oqitiӯshilarina is haqisiniң 50 protsenti mugʻdarinda aylik үsteme haqi tөleniӯi ana tilimiz pidayilariniң miynetin xoshametleӯ ushin үlken itibar hәm bahalaӯ boldi.
Kөrkem aӯdarmaniң til raӯajlaniӯinda үlken әhmiyetke iye yekenligi hesh kimge sir yemes. Sol mәniste mәmleketimizde kөrkem aӯdarma taraӯinda Muhammad Rizo Ogahiy atindagʻi xaliqaraliq siyliq shөlkemlestirilgeni de өzbek tili hәm әdebiyatin jәne de bayitiӯ hәm de dүnyagʻa tanitiӯda үlken tiykar boliӯi shubhasiz.
Usi orinda Jaslar isleri agentliginiң ӯatansүyer jigit-qizlardi birlestiriӯi nәtiyjesinde «Vikipediya» xaliqaraliq internet entsiklopediyasindagʻi өzbekshe magʻliӯmatlar kөlemi keskin kөbeyip, mәmleket tilinde jәriyalangʻan maqalalar kөlemi boyinsha Өzbekstan Orayliq Aziya aymagʻinda jetekshi mәmleketke aylangʻanin da ayriqsha atap өtiӯ lazim.
-Өtken dәӯir ishinde Әliysher Naӯayi atindagʻi Tashkent mәmleketlik өzbek tili hәm әdebiyati universiteti janindagʻi Mәmleket tilinde is jүrgiziӯ tiykarlarin oqitiӯ hәm qәnigeligin arttiriӯ orayinda tүrli shөlkem hәm mәkemelerde jumis islep atirgʻan 33 miңnan artiq xizmetkerlerdiң oqitilgʻani, sonday-aq, teleriadiokanallar hәm internet saytlarinda mәmleketlik tildi үyreniӯge jәrdem beretugʻin bagʻdarlamalardiң sani hәm efir ӯaqitlarin kөbeytiӯ, gʻәrezsiz til үyreniӯler ushin qosimsha әdebiyatlar, sөzlik hәm qollanbalar baspadan shigʻariӯ hәr dayim itibar orayinda bolgʻani da diqqatqa yilayiq jumislardan biri. Әyne payitta sanli mәkanda mәmleket tilin keң yengiziӯge mөlsherlengen jumislardi jaңa basqishqa kөteriӯ, өzbek tilin xabar texnologiyalari taraӯindagʻi iri bagʻdarlamalar tili qatarina kirgiziӯ ilajlarin kөriӯ әhmiyetli ӯaziypalardan biri.
Tilimiz bayligʻi haqqinda sөz jүrgizgen өzbek romanshiligʻiniң tiykarshisi bolgʻan Abdulla Qodiriy babamiz «өzbek tili kәmbagʻal yemes, oni kәmbagʻal degenlerdiң өzleri kәmbagʻal» dep biykargʻa atap өtpegen. Sebebi, өzbek tili sol dәrjede bay, oniң gʻәziynesinen qәlegen sөziңizdiң bir neshe variantin taba alasiz. Bәlkim, soniң ushin da hәzireti Naӯayi tүrkiy tilinde «Hamsa» jaratip, «Muhokamatul lugʻatayn» di jaratiӯdi iqtiyar yetken shigʻar?! Zahriddin Muxammed Babur bolsa hind diyarinda jasagʻan bolsa da әӯladlarima yestelik, dep ana tilinde үlken shigʻarma –«Baburnama» sin jazgʻan shigʻar?!
Alimlardiң pikirinshe, til jasap qaliӯi ushin onda keminde bir million adam sөyleӯi kerek. Biraq bunday tiller dүnya tek gʻana 250 gʻana. Өzbek tili de mine usi 250 tildiң ishinde yekenligi quӯanishli әlbette. Hәzir dүnya tillerinen tek gʻana 40 i aӯizeki hәm jazba tәrepten quramalasqan. Shүkir, olar arasinda өzbek tili de bar. Dүnyadagʻi sөzlik tәrepten yeң bay tiller- arab tilinde 3,5 millionnan, inglis tilinde 2,5 millionnan artiq sөz bar. Yeң jarli til Gvineyadagʻi Taki qәӯiminiң tili bolip, ol tek 340 sөzge iye.
Өzbekstan Respublikasi Prezidenti Shavkat Mirziyoyevtiң Өzbek tili bayrami mүnәsibeti Өzbekstan xalqina jollagʻan qutliqlaӯinda atap өtkenindey, «Insan ushin kindik qani tamgʻan Ӯatani, dүnyagʻa keltirip өsirgen ata-anasi qanshelli әziz hәm mүbәrek bolsa, oniң өzligi hәm ruӯxiy әlemin belgileytugʻin ana tili de sonshelli qәdirli hәm muqaddes». Haqiyqattan da, insan qәlbindegi yeң jaqsi paziyletler oniң ana tilindegi biytәkirar әjayibati, siyqiri hәm jilӯasi menen qәliplesedi hәm kәmalgʻa jetedi.
Juӯmaq orinda atap өtpekshi bolgʻanimiz, өzbek xalqiniң өzine tәnligin Өzbekstannan miңlap shaqirim alislargʻa jetetugʻin haӯazda jirlagʻan Өzbekstan qaharmani, xaliq shayiri Erkin Vohidov sөzi menen aytqanda, ana tili-uliӯma millet mүlki. Demek, til aldindagʻi juӯapkershilikte uliӯma milliy bolip, bul jalgʻiz tilshi alimlar yemes, pүtkil millettiң isi yekenligin xәr dayim yadta tutiӯimiz zәrүr.
Shuhrat ROʻZIYEV,
өz xabarshimiz.
Aӯdarmalagʻan Azamat PIRNIYAZOV.